Thaum koj hnov lo lus txawj ntse, lub tswvyim ntawm IQ xeem tuaj yeem tuaj mloog. Kev txawj ntse feem ntau yog lub tswv yim kev txawj ntse; ib yam dab tsi uas peb yug nrog, ib yam dab tsi uas tau ntsuas, thiab ib lub peev xwm uas yuav nyuaj hloov. Nyob rau hauv xyoo tsis ntev los no, txawm li ntawd los, lwm cov kev xav ntawm kev txawj ntse tau tawm los. Ib qho kev xav zoo li no yog txoj kev xav ntawm ntau yam kev xav tau los ntawm Harvard tus kws tshawb fawb txog Howard Gardner.
Txoj kev xav ntawm ntau yam kev txawj ntse
Qhov kev xav no qhia tau hais tias kev xav txog kev txawj ntse ntawm kev txawj ntse yog dhau txwv. Gardner ua ntej nws piav txog nws txoj kev xav hauv nws phau ntawv 1983 "Cov Kev Kaj Pem: Txoj Kev Thaj Tsib ntawm Txawj Ntse," qhov twg nws tau hais tias txhua tus neeg muaj ntau hom "kev txawj ntse". Gardner npaj siab hais tias muaj yim ntsej muag, thiab tau pom tias qhov sib ntxiv ntawm ib tug cuaj hu ua "existentialist txawj ntse."
Yuav kom ntes tau tag nrho cov peev xwm thiab kev txawj ntse uas tib neeg muaj, Gardner ua tim khawv tias tib neeg tsis muaj lub tswv yim txawj ntse, tab sis muaj ntau yam kev txawj ntse, nrog rau cov suab paj nruag, neeg sib luag, sib luag, thiab kev txawj ntse.
Txawm hais tias ib tus neeg muaj peev xwm tshwj xeeb tshaj yog nyob hauv ib cheeb tsam, xws li suab paj nruag txawj ntse, nws yuav muaj peev xwm muaj ntau qhov peev xwm. Piv txwv, tus neeg ntawd yuav muaj zog ntawm kev hais lus, suab paj nruag, thiab kev txawj ntse.
Criticism
Gardner txoj kev xav tau los hauv kev thuam los ntawm ob qho tib si ntawm psychologists thiab qhia ntawv. Cov neeg twv sib tw hais tias Gardner lub ntsiab lus ntawm kev txawj ntse yog sab nrauv thiab nws yim "sib txawv" tsuas pom txog cov kev txawj, kev coj tus cwj pwm, thiab kev muaj peev xwm. Gardner txoj kev xav kuj raug kev txom nyem los ntawm qhov tsis txhawb cov kev tshawb fawb txog kev ua haujlwm.
Dua li qhov no, txoj kev xav ntawm ntau yam kev txawj ntse nyiam ntau qhov chaw nrog cov kws qhia ntawv. Ntau tus xib hwb siv ntau yam kev txawj ntse hauv lawv cov tswv yim qhia ntawv thiab ua hauj lwm kom muab Gardner qhov kev xav rau hauv chav kawm.
Kev kawm ntau ntxiv txog ntau yam kev txawj ntse pab tau koj nkag siab txog koj tus kheej zoo. Mus nyeem ntawv kom paub ntau ntxiv txog tus cwj pwm ntawm txhua hom kev txawj ntse, thiab yog tias koj tseem tsis paub meej txog hom twg piav qhia koj zoo, qhov kev xeem no tuaj yeem pab koj xam nws.
1 - Kev Sib Txawv Zoo Duab-Sib Ntsib
Muaj Zog: Kev pom thiab qhov kev pom zoo
Cov neeg uas muaj zog nyob rau hauv qhov muag pom-spatial txawj ntse zoo nyob rau ntawm kev pom tej yam. Cov neeg no feem ntau zoo nrog cov lus qhia thiab cov maps, kab kos, yeeb yaj duab, thiab cov duab.
Yam ntxwv
Cov yam ntxwv ntawm kev xam pom ntawm qhov muag pom muaj xws li:
- Yeej zoo siab nyeem ntawv thiab sau ntawv
- Zoo ntawm kev muab cov lus sib dhos ua ke
- Zoo ntawm kev txhais duab, duab, thiab kab kos
- Txaus siab rau cov duab, kos duab, thiab kos duab
- Cim tau cov qauv yooj yim
Tej Yam Xaiv Haujlwm
Yog tias koj muaj zog nyob rau hauv qhov muag pom-qhov ntsej muag, kev xaiv haujlwm zoo rau koj yog:
- Tus kws lij choj
- Artist
- Kws ua choj
2 - Linguistic-Verbal Intelligence
Zog: Cov lus, lus, thiab sau ntawv
Cov neeg uas muaj zog hauv kev txawj ntse hais lus muaj peev xwm siv lus zoo, thaum sau ntawv thiab hais lus. Cov neeg no feem ntau zoo heev thaum sau cov dab neeg, cim cov ntaub ntawv, thiab nyeem ntawv.
Yam ntxwv
Yam ntxwv ntawm kev txawj ntse ntawm kev hais lus muaj xws li:
- Zoo ntawm kev nco txog sau ntawv thiab hais lus
- Yeej zoo siab nyeem ntawv thiab sau ntawv
- Zoo ntawm kev sib cav los yog muab cov lus hais haub ntxias
- Muaj peev xwm piav qhia yam zoo
- Feem ntau siv kev lom zem thaum qhia cov dab neeg
Tej Yam Xaiv Haujlwm
Yog tias koj muaj zog ntawm kev txawj ntse hais lus, kev xaiv hom haujlwm zoo rau koj yog:
- Sau ntawv / sau xov xwm
- Tus kws lij choj
- Xib fwb
3 - Lus Askiv-Kev Lom Zem
Muaj Zog: Ntsuas cov teeb meem thiab kev ua lej
Cov neeg uas muaj zog nyob rau hauv kev txawj ntse zauv-txawj ntse zauv yog zoo ntawm kev xav, paub cov qauv, thiab kev tshawb xyuas teeb meem. Cov neeg no yuav xav tswvyim txog cov lej, kev sib raug zoo, thiab cov qauv.
Yam ntxwv
Cov yam ntxwv ntawm kev tshawb nraaj-zauv muaj xws li:
- Kev paub daws teeb meem zoo heev
- Txaus siab rau xav txog cov tswv yim paub daws teeb meem
- Nyiam xyaum ua kev sim
- Zoo ntawm kev daws cov txheej txheem daws teeb meem
Tej Yam Xaiv Haujlwm
Yog tias koj muaj zog hauv kev txawj ntse zauv, muaj kev xaiv zoo rau koj yog:
- Tus kws tshawb fawb
- Mathematician
- Khoos phib tawj programmer
- Kws ua choj
- Tus accountant
4 - Kev Ntseeg Bodily-Kinesthetic
Muaj Zog: Lub cev muaj zog, kev tswj xyuas lub cev
Cov neeg uas muaj kev txawj ntse ntawm lub siab xav tau hais tias yuav zoo ntawm lub cev, ua yeeb yam, thiab tswj kev tswj lub cev. Cov neeg uas muaj zog nyob rau hauv cheeb tsam no yuav muaj kev sib txhuam zoo ntawm tes thiab qhov dexterity.
Yam ntxwv
Cov yam ntxwv ntawm kev txawj ntse ntawm lub cev-hlwb kinesthetic muaj xws li:
- Zoo ntawm seev cev thiab ua kis las
- Txaus siab rau txoj kev tsim khoom nrog nws ob txhais tes
- Kev sib koom tes zoo heev
- Yuav tsum nco ntsoov los ntawm kev ua, tsis yog hnov los yog pom
Tej Yam Xaiv Haujlwm
Yog tias koj muaj zog ntawm txoj kev txawj ntse ntawm lub cev, kev ua haujlwm zoo rau koj yog:
- Tiab seev cev
- Builder
- Sculptor
- Actor
5 - Suab paj nruas Suab paj nruag
Muaj Zog: Rhythm thiab suab paj nruag
Cov neeg uas muaj suab paj nruag muaj zog zoo yog xav zoo hauv cov qauv, lub suab, thiab cov suab. Lawv muaj kev txaus siab rau kev ntaus suab paj nruag thiab feem ntau zoo ntawm kev ntaus suab paj nruag thiab kev ua tau zoo.
Yam ntxwv
Yam ntxwv ntawm suab paj nruag muaj xws li:
- Yeej hu nkauj thiab ntaus suab paj nruag
- Paub cov qauv suab paj nruag thiab tones yooj yim
- Zoo ntawm kev nco txog nkauj thiab nkauj
- Muaj kev to taub txog kev ntaus suab paj nruag, lub suab, thiab kev sau ntawv
Tej Yam Xaiv Haujlwm
Yog tias koj muaj zog hauv suab paj nruas txawj ntse, kev xaiv haujlwm zoo rau koj yog:
- Suab paj nruag
- Composer
- Singer
- Suab paj nruag kws qhia
- Tus cwjpwm
6 - Kev Sib Txawv Rau Tus Kheej (Interpersonal Intelligence)
Muaj zog: Nkag siab thiab sib tham nrog lwm tus neeg
Cov neeg uas muaj kev txawj ntse ntawm cov neeg txawj ntse muaj kev nkag siab zoo thiab sib cuam tshuam nrog lwm tus neeg. Cov neeg no yog cov txawj los ntawm kev soj ntsuam cov kev xav , kev txhawj xeeb, kev ntshaw, thiab kev xav ntawm cov neeg nyob ib puag ncig lawv.
Yam ntxwv
Yam ntxwv ntawm cov neeg txawj ntse ntawm neeg muaj xws li:
- Zoo ntawm kev txuas lus hais lus
- Txawj tawm ntawm kev sib txuas lus tsis yog
- Pom cov xwm txheej ntawm ntau qhov kev xam pom
- Tsim kev sib raug zoo nrog lwm tus
- Zoo ntawm kev daws teeb meem hauv pawg
Tej Yam Xaiv Haujlwm
Yog tias koj muaj zog ntawm cov neeg txawj ntse, kev xaiv hauj lwm zoo rau koj yog:
- Psychologist
- Philosopher
- Tus kws pab tswv yim
- Tus neeg muag khoom
- Kws Tshaj Lij
7 - Kev Sib Txawv Sab Nrauv
Muaj Zog: Kev qhuab qhia thiab kev xav txog tus kheej
Cov neeg uas muaj zog hauv kev txawj ntse hauv nruab nrog zoo yog paub zoo txog lawv tus kheej lub siab lub ntsws, kev xav, thiab kev txhawb zog. Lawv zoo siab rau lawv tus kheej txoj kev xav thiab kev tshuaj xyuas, suav nrog kev ua yeeb yam, kev sib raug zoo nrog lwm tus, thiab kev soj ntsuam lawv tus kheej zoo.
Yam ntxwv
Cov cwj pwm ntawm kev txawj ntse hauv tsev neeg muaj xws li:
- Zoo ntawm kev ntsuam xyuas nws qhov kev txawj ntse thiab qaug zog
- Kev lom zem los soj ntsuam theories thiab tswv yim
- Kev paub zoo tshaj plaws
- Kom meej meej to taub lub hauv paus rau nws tus kheej kev txhawb siab thiab kev xav
Tej Yam Xaiv Haujlwm
Yog hais tias koj muaj zog hauv kev txawj ntse hauv tsev neeg, kev xaiv haujlwm zoo rau koj yog:
- Philosopher
- Tus kws sau ntawv
- Theorist
- Tus kws tshawb fawb
8 - Naturalistic txawj ntse
Muaj Zog: Nrhiav cov qauv thiab kev sib raug zoo rau cov xwm txheej
Naturalistic yog qhov sib ntxiv ua tsis ntev los no rau Gardner txoj kev xav thiab tau ntsib nrog ntau tsis kam tshaj qhov nws thawj xya kev txawj ntse. Raws li Gardner, cov neeg muaj siab nyob hauv hom kev txawj ntse no ntau hauv kev mloog thiab feem ntau nyiam saib xyuas, tshawb nrhiav chaw, thiab kawm txog lwm hom. Cov neeg no hais tias lawv yuav paub txog kev hloov maj mam hloov rau lawv qhov chaw.
Yam ntxwv
Cov yam ntxwv ntawm kev txawj ntse muaj xws li:
- Xav tau kev kawm xws li botany, biology, thiab zoology
- Zoo ntawm categorizing thiab cataloging cov ntaub ntawv yooj yim
- Txaus siab ua camping, npas vaj, taug kev, thiab kawm txog sab nraum zoov
- Tsis txaus siab rau txoj kev kawm txawv txaav uas tsis muaj qhov sib txuas nrog
Tej Yam Xaiv Haujlwm
Yog tias koj muaj zog nyob hauv kev txawj ntse, kev xaiv haujlwm zoo rau koj yog:
- Biologist
- Conservationist
- Gardener
- Farmer
> Qhov chaw:
> Gardner H. Intelligence Reframed: Muaj ntau txoj kev txawj ntse rau xyoo pua 21st. New York: Phau Ntawv Sau Tau; 1999.
> Gardner H. Ib qho kev sib koom tes ntawm kev txawj ntse . Luam tawm 2004.
> Gardner H. Cov Thaj Zem ntawm Lub Siab: Lub Thema ntawm Ntau Yam Kev Sib Tham. New York: Phau Ntawv Sau Tau; Xyoo 1983.
> Gardner H. Ntawm peb lub ntsej muag ntawm kev txawj ntse. Daedalus. Lub caij ntuj no xyoo 2002; 131 (1): 139-142.